Słowniczek / Glosariusz

A B C D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S T U V W X Y Z

acceptability – akceptowalność

Na ile leczenie lub zalecenie jest akceptowane przez osoby, których dotyczy lub które wdrażają je w badaniach albo w praktyce. Pełne objaśnienie: Pacjenci mogą nie uznawać leczenia za akceptowalne z różnych powodów, na przykład dlatego,... czytaj dalej

adherence – przestrzeganie zaleceń przyjmowania leków

Proces, w którym pacjenci przyjmują lekarstwa zgodnie z zaleceniami; posiada on trzy składowe: zainicjowanie, realizacja oraz wytrwałość, po których następuje zaprzestanie. Synonimy: przestrzeganie przepisanego dawkowania, stosowanie się... czytaj dalej

adverse (drug) effect – działanie uboczne (leku, szkoda)

Potencjalnie szkodliwe działanie wynikające z interwencji związanej z zastosowaniem produktu leczniczego, które stanowi niebezpieczeństwo niepożądanego działania leku i jest zazwyczaj powiązane z nieprawidłowym badaniem laboratoryjnym lub... czytaj dalej

adverse (drug) reaction – działania niepożądane leku

Znacząco szkodliwa lub nieprzyjemna reakcja wynikająca z interwencji związanej z zastosowaniem produktu leczniczego, która przewiduje zagrożenie ze strony przyszłego podawania leku oraz uzasadnia profilaktykę, specjalne leczenie, zmianę... czytaj dalej

adverse event (or adverse experience) – zdarzenie niepożądane

Jakiekolwiek nieprzewidziane zdarzenie medyczne związane z zastosowaniem leku u ludzi, niezależnie od tego czy jest uważane za powiązane z danym lekiem, czy nie. Synonimy: działania uboczne, niekorzystne efekty leczenia Pełne... czytaj dalej

adverse outcome – skutek niepożądany

Działanie uboczne interwencji lub niepożądana reakcja na nią.   czytaj dalej

allocation (assignment) – alokacja (przydział)

Proces przydzielania uczestników badania do grup porównawczych leczenia. Synonimy: przydział Pełne objaśnienie: Porównywanie podobnych elementów jest kluczową cechą rzetelnych testów leczenia. Przydział losowy, lub inny bezstronny... czytaj dalej

allocation bias (assignment bias, selection bias) – błąd alokacji (błąd przydziału, błąd doboru)

Zafałszowanie wynikające ze sposobu w jaki uczestnicy badania zostali przydzieleni do grup porównawczych leczenia. Synonimy: błąd przydziału, błąd doboru Pełne objaśnienie: Błąd alokacji wynika z błędu systematycznego w tworzeniu grup... czytaj dalej

allocation schedule (allocation sequence) – harmonogram alokacji (kolejność alokacji)

Przydzielenie uczestników badania do otrzymania jednej z dwóch lub większej liczby kuracji (włączając w to placebo lub brak leczenia) w porównaniu kuracji. Synonimy: kolejność alokacji Pełne objaśnienie: Harmonogramy, lub kolejności,... czytaj dalej

allocation schedule concealment – utajnienie harmonogramu alokacji

Metody stosowane w celu zapobiegania wcześniejszej wiedzy o tym, którzy uczestnicy będą przydzieleni do których kuracji w badaniu. Synonimy: utajnienie kolejności alokacji, utajnienie alokacji Pełne objaśnienie: Utajnienie harmonogramu... czytaj dalej

applicability (external validity, generalizability, relevance) – stosowalność (wiarygodność zewnętrzna, uogólnienie, znaczenie)

Stopień, do którego wyniki badania mogą mieć zastosowanie u osób, które nie uczestniczyły w badaniu. Synonimy: wiarygodność zewnętrzna, uogólnienie, znaczenie Pełne objaśnienie: Ocena tego, czy wyniki badania mają zastosowanie u... czytaj dalej

association (relationship, correlation) – zależność (związek, korelacja)

Związek pomiędzy dwoma zmiennymi w badaniu, np. pomiędzy otrzymaniem konkretnego leczenia, a doświadczeniem określonego rezultatu. Synonimy: związek, korelacja Pełne objaśnienie: Obecność zależności nie musi koniecznie oznaczać... czytaj dalej

attrition bias (exclusion bias) – błąd utraty (błąd wykluczenia)

Różnice systematyczne pomiędzy grupami porównawczymi leczenia, jeśli chodzi o wycofanie się lub wykluczenie uczestników z wyników badania. Synonimy: błąd wykluczenia Pełne objaśnienie: Błąd utraty lub wykluczenia wynika z... czytaj dalej

average (mean) – przeciętna (średnia)

Suma zestawienia liczb, np. wagi, podzielona przez rozmiar zestawienia, np. liczbę osób, które zważono. Synonimy: średnia Pełne objaśnienie: Przeciętna lub średnia zestawu wartości jest sumą tych wartości podzieloną przez ich... czytaj dalej

average difference (mean difference) – przeciętna różnica (średnia różnica)

Różnica pomiędzy przeciętną wartością miary (np. wagi) w jednej grupie, a przeciętną wartością tej samej miary w innej grupie. Synonimy: średnia różnic Pełne objaśnienie: Rezultaty mierzone na skali ciągłej – takie jak... czytaj dalej

baseline characteristics – charakterystyka wyjściowa

Opisowe informacje na temat uczestników badania, zebrane na jego początku. Synonimy: dane wyjściowe Pełne objaśnienie: Charakterystyka lub dane wyjściowe są informacjami demograficznymi, medycznymi lub informacjami innego typu, w... czytaj dalej

before-after study – badanie typu “przed/po”

Rodzaj badania nierandomizowanego, w którym  warunki zdrowotne są oceniane przed i po leczeniu. Synonimy: badanie typu “przed i po”, niekontrolowane badanie typu “przed i po”,, niekontrolowane badanie typu “przed/po” Pełne... czytaj dalej

benefit (desirable anticipated effect, desirable effect) – korzyść (korzystny oczekiwany efekt, efekt korzystny)

Różnica w rezultatach porównania kuracji na korzyść danego leczenia. Synonimy: korzystny oczekiwany efekt, efekt korzystny Pełne objaśnienie: Efekty korzystne mogą być wzmocnieniem pożądanego rezultatu (np. lepszy wzrok, większa liczba... czytaj dalej

benefit (desirable anticipated effect, desirable effect) – korzyść (korzystny oczekiwany efekt, efekt korzystny)

Różnica w rezultatach porównania kuracji na korzyść danego leczenia. Synonimy: korzystny oczekiwany efekt, efekt korzystny Pełne objaśnienie: Efekty korzystne mogą być wzmocnieniem pożądanego rezultatu (np. lepszy wzrok, większa liczba... czytaj dalej

bias (systematic error) – zafałszowanie (błąd systematyczny)

Rodzaj błędu, który może wpłynąć na wyniki badania z powodu niedoskonałości w jego projekcie, analizie lub raportowaniu. Synonimy: błąd systematyczny Pełne objaśnienie: Zafałszowania (błędy systematyczne) sprawiają, że szacunki... czytaj dalej

blinding (masking) – metoda ślepej próby, ”zaślepienie” (maskowanie)

W porównaniach kuracji, czynności mające na celu zapobieżenie wejścia w posiadanie wiedzy przez uczestników badania (osoby otrzymujące i zapewniające opiekę) oraz badaczy (lub inne osoby oceniające efektywność terapii) co do tego,... czytaj dalej

burden – obciążenie

Negatywny psychologiczny, finansowy lub czasowy wpływ przechodzenia badania lub kuracji. Pełne objaśnienie: Wszystkie kuracje pociągają za sobą pewne obciążenia takie jak codzienne zażywanie tabletek, czas potrzebny na wizyty... czytaj dalej

case report (case study) – opis przypadku (studium przypadku)

Badanie opisujące pojedynczą osobę z konkretnym schorzeniem, często obejmujące przebieg problemu przed i po kuracji. Synonimy: studium przypadku Pełne objaśnienie: Opisy przypadków rzadko dostarczają wiarygodnych dowodów na efekty... czytaj dalej

case series – seria przypadków

Badanie opisujące kilka osób z konkretnym schorzeniem, często obejmujące przebieg problemu przed i po kuracji.   Pełne objaśnienie: Seria przypadków rzadko dostarcza wiarygodnych dowodów na efekty leczenia. Jednakże opisy kilku pacjentów... czytaj dalej

case-control study (matched pair study) – badanie kliniczno-kontrolne (badanie z dopasowanymi parami)

Rodzaj badania nierandomizowanego, które porównuje cechy osób z konkretnym schorzeniem (przypadki) z cechami osób nie cierpiących na to schorzenie (grupy kontrolne), aby dowiedzieć się, co mogło spowodować dany problem. Synonimy: badanie z... czytaj dalej

causal association (causal relationship) – zależność przyczynowa (związek przyczynowy)

Zależność pomiędzy dwoma zmiennymi, w której zmiana w jednej zmiennej powoduje, że zachodzi też zmiana w drugiej. Synonimy: związek przyczynowy Pełne objaśnienie: W statystyce zależność oznacza, że istnieje związek pomiędzy dwiema... czytaj dalej

causality, causation, or attributability – związek przyczynowy, przyczynowość lub przypisywalność

Każdy związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stosowaniem leku, a zaobserwowanym wydarzeniem; ogólnie wyrażany jako prawdopodobieństwo i porównywany z innymi możliwymi przyczynami; związek przyczynowy może być bezpośredni lub pośredni,... czytaj dalej

certainty of the evidence – pewność dowodów

Ocena tego jak dobre wskazanie zapewniają dowody efektu badań co do prawdopodobnego efektu leczenia; tj. prawdopodobieństwo tego, że rzeczywisty rezultat nie będzie się znacząco różnił od wyników badania  Synonimy: pewność co do... czytaj dalej

change in cost (incremental cost, difference in cost) – zmiana kosztów (koszt przyrostowy, różnica w kosztach)

Dodatkowy koszt, na przykład kuracji, w stosunku do określonego leczenia porównawczego. Synonimy: koszt przyrostowy, różnica w kosztach Pełne objaśnienie: Koszt przyrostowy leczenia to dodatkowe koszty (wykorzystanie środków) lub... czytaj dalej

clinical equipoise – równowaga kliniczna

Pojęcie wyrażające brak wiedzy co do tego, że jedna z zapewnionych kuracji jest lepsza niż leczenie kontrolne lub inne leczenie interwencyjne. Pełne objaśnienie: Pojęcie wyrażające brak wiedzy co do tego, że jedna z zapewnionych kuracji... czytaj dalej

cluster (group) – klaster (grupa)

Istniejące uprzednio (naturalne) grupy, których członkowie posiadają wspólną rozpoznawalną cechę (np. uczęszczanie do tej samej szkoły) i które są przydzielone jako jednostka do grup porównawczych leczenia. Synonimy: grupa Pełne... czytaj dalej

cluster randomized study – randomizowane badanie z zastosowaniem klasteryzacji

Porównanie kuracji, w którym istniejące uprzednio grupy osób (np. szpitale) są losowo przydzielane do jednej lub większej ilości grup porównawczych leczenia. Synonimy: randomizowane badanie kliniczne z zastosowaniem klasteryzacji,... czytaj dalej

cohort study – badanie kohortowe

Rodzaj badania nierandomizowanego, w którym określone grupy osób (kohorty) są obserwowane na przestrzeni czasu, aby zbadać efekty kuracji lub inne czynniki, które mogą mieć wpływ na skutki zdrowotne. Synonimy: badanie podłużne, badanie... czytaj dalej

comparative study – badanie porównawcze

Każde badanie, które porównuje dwie lub więcej kuracji lub czynników. Pełne objaśnienie: Istnieje wiele różnych rodzajów badań porównawczych, w tym badania randomizowane i nierandomizowane. Aby ocenić rezultaty leczenia, zawsze... czytaj dalej

comparing like with like (group equivalence) – porównywanie podobnych elementów (równoważność grupy)

W porównaniach kuracji dopilnowanie, aby porównywane w badaniu grupy uczestników były do siebie jak najbardziej podobne pod wszystkimi względami z wyjątkiem porównywanych kuracji. Synonimy: równoważność grupy Pełne... czytaj dalej

confidence region – obszar ufności

Obszar, w obrębie którego prawdopodobnie znajdują się rzeczywiste wartości dwóch lub więcej zmiennych. Pełne objaśnienie: Obszar ufności jest podobny do przedziału ufności, ale jest obliczany dla dwóch lub więcej zmiennych w tym samym... czytaj dalej

confirmation bias (myside bias) – efekt potwierdzenia (błąd konfirmacji)

Błąd wynikający z tendencji do wyszukiwania lub interpretowania informacji w sposób, który potwierdza wcześniejsze poglądy i prowadzi do niewłaściwych wniosków. Synonimy: błąd konfirmacji Pełne objaśnienie: Efekt potwierdzenia... czytaj dalej

confirmation bias (myside bias) – efekt potwierdzenia (błąd konfirmacji)

Błąd wynikający z tendencji do wyszukiwania lub interpretowania informacji w sposób, który potwierdza wcześniejsze poglądy i prowadzi do niewłaściwych wniosków. Synonimy: błąd konfirmacji Pełne objaśnienie: Efekt potwierdzenia... czytaj dalej

conflicts of interests (conflicting interests, vested interests) – konflikt interesów (sprzeczne interesy, interesy własne)

Interesy własne (finansowe lub naukowe), które mogą zagrażać obiektywności danej osoby w projektowaniu, realizacji lub interpretowaniu badań. Synonimy: sprzeczne interesy, interesy własne Pełne objaśnienie: Konflikt interesów może... czytaj dalej

confounders (confounding factors) – czynniki zakłócające

W porównaniach kuracji wszelkie czynniki inne niż porównywane kuracje, które mogą mieć wpływ na mierzone skutki zdrowotne. Pełne objaśnienie: Zakłócanie odnosi się do różnic (w czynnikach prognostycznych lub kuracjach towarzyszących)... czytaj dalej

contamination – kontaminacja

W porównaniach kuracji nieumyślne zastosowanie danej kuracji przypisanej do jednej grupy porównawczej u osób z innej grupy porównawczej. Pełne objaśnienie: W badaniu, w którym jedna grupa porównawcza otrzymuje leczenie, na przykład... czytaj dalej

controlled before-after study – kontrolowane badanie typu “przed/po”

Rodzaj badania nierandomizowanego, w którym wyniki są mierzone przed i po leczeniu, zarówno w grupie, która otrzymuje leczenie, jak i w innej grupie porównawczej. Synonimy: kontrolowane badanie typu “przed i po” Pełne objaśnienie: W... czytaj dalej

controlled study – badanie kontrolowane

Badanie z dwiema lub większą ilością grup porównawczych leczenia. Pełne objaśnienie: Istnieje wiele rodzajów badań kontrolowanych, w tym: badania randomizowane (czasami nazywane randomizowanymi, kontrolowanymi badaniami klinicznymi),... czytaj dalej

cost (opportunity cost) – koszt (koszt alternatywny)

Wartość zasobów, które są konsumowane (np. czas pracy personelu, leki, wykorzystanie sprzętu) jako konsekwencje danego działania takiego jak wybór terapii. Synonimy: koszt alternatywny Pełne objaśnienie: Koszt zawiera dwa składniki:... czytaj dalej

cost-effectiveness (cost-utility) – efektywność kosztów (użyteczność kosztów)

Koszt leczenia w stosunku do jego efektów. Synonimy: użyteczność kosztów Pełne objaśnienie: Efektywność kosztów leczenia jest kosztem (wykorzystaniem zasobów) przypadającym na jednostkę efektu; na przykład koszt zapobiegnięcia... czytaj dalej

critical assessment (critical appraisal, critical review) – krytyczna ocena (krytyczna recenzja)

Ocena ryzyka błędu systematycznego, wyników oraz stosowalności dowodów. Synonimy: krytyczna recenzja Pełne objaśnienie: Krytyczna ocena jest systematyczną i jednoznaczną oceną ryzyka błędu systematycznego, wyników oraz stosowalności... czytaj dalej

cross-sectional study (disease frequency survey, prevalence study) – badanie przekrojowe (badanie częstości choroby, badanie rozpowszechnienia choroby)

Badanie mierzące występowanie schorzenia lub inne cechy w populacji w konkretnym punkcie w czasie. Synonimy: badanie częstości choroby, badanie rozpowszechnienia choroby Pełne objaśnienie: Badania przekrojowe mogą być wykorzystywane do... czytaj dalej

crossover study (crossover trial) – badanie w układzie naprzemiennym (badania kliniczne w układzie naprzemiennym)

Rodzaj badania randomizowanego, w którym efekty dwóch lub więcej kuracji są porównywane poprzez stosowanie ich w różnej kolejności (ustalanej losowo) u każdego uczestnika. Synonimy: badania kliniczne w układzie naprzemiennym Pełne... czytaj dalej

cut-off value (cut-off point, cut point, threshold) – wartość graniczna (granica, limit, próg)

Przy testach diagnostycznych lub badaniach przesiewowych wartość stosowana do podziału wyników ciągłych na kategorie; zazwyczaj pozytywne i negatywne. Synonimy: granica, limit, próg Pełne objaśnienie: Przy testach diagnostycznych lub... czytaj dalej

data collection – gromadzenie danych

Proces gromadzenia informacji w trakcie badań w celu ułatwienia odniesienia się do pytań badawczych takich jak ocena efektów leczenia. Pełne objaśnienie: Gromadzenie danych to proces stosowany do zbierania danych (pomiarów), które są ... czytaj dalej

data fishing (data dredging, data-driven analysis) – łowienie danych (wydobywanie danych, analiza oparta na danych)

Analizy informacji zebranych w trakcie badania bez wcześniej określonych pomysłów na to, czego szukać. Synonimy: wydobywanie danych, analiza oparta na danych Pełne objaśnienie: Łowienie lub wydobywanie danych odnosi się do analiz, które... czytaj dalej

diagnosis – diagnoza

Rozpoznanie lub identyfikacja schorzenia w oparciu o objawy podmiotowe, objawy przedmiotowe lub wyniki badań. Pełne objaśnienie: W przypadku testów diagnostycznych diagnozą jest schorzenie, które dany test ma zidentyfikować. W badaniach nad... czytaj dalej

diagnostic algorithm – algorytm diagnostyczny

Metoda diagnozy wykorzystująca połączenie objawów podmiotowych, przedmiotowych lub wyników badań, aby zidentyfikować schorzenie. Pełne objaśnienie: Algorytmy diagnostyczne są metodami stopniowymi służącymi do stawiania diagnoz z... czytaj dalej

diagnostic odds ratio (DOR) – diagnostyczny iloraz szans (DOR)

Szansa, że ktoś z interesującą nas chorobą docelową otrzyma pozytywny wynik testu diagnostycznego podzielona przez szansę, że ktoś nieposiadający tej choroby otrzyma pozytywny wynik takiego testu. Synonimy: DOR Pełne... czytaj dalej

diagnostic odds ratio (DOR) – diagnostyczny iloraz szans (DOR)

Szanse, że ktoś z interesującą nas chorobą docelową otrzyma pozytywny wynik testu diagnostycznego podzielone przez szanse, że ktoś nieposiadający tej choroby otrzyma pozytywny wynik takiego testu. Synonimy: DOR Pełne... czytaj dalej

diagnostic test – test diagnostyczny

Procedura stosowana do wykrywania obecności lub braku schorzenia. Pełne objaśnienie: Test diagnostyczny to jakakolwiek procedura stosowana do dostarczenia informacji o stanie pacjenta, która pomaga postawić diagnozę. Testy diagnostyczne... czytaj dalej

diagnostic test accuracy (test accuracy) – dokładność testu diagnostycznego

Zdolność testu diagnostycznego do rozróżnienia pomiędzy osobami posiadającymi schorzenie oraz tymi, które go nie posiadają. Synonimy: dokładność testu Pełne objaśnienie: Dokładność testu diagnostycznego to stosunek osób z... czytaj dalej

difference (absolute effect, risk difference) – różnica (efekt bezwzględny, różnica ryzyka)

Różnica w rezultacie pomiędzy grupami porównawczymi leczenia w badaniu. Synonimy: efekt bezwzględny, różnica ryzyka Pełne objaśnienie: Efekty bezwzględne to różnice w rezultatach pomiędzy porównywanymi grupami w badaniu nad efektami... czytaj dalej

difference (absolute effect, risk difference) – różnica (efekt bezwzględny, różnica ryzyka)

Różnica w rezultacie pomiędzy grupami porównawczymi leczenia w badaniu. Synonimy: efekt bezwzględny, różnica ryzyka Pełne objaśnienie: Efekty bezwzględne to różnice w rezultatach pomiędzy porównywanymi grupami w badaniu nad efektami... czytaj dalej

direct comparison (head-to-head comparison, within study comparison) – porównanie bezpośrednie (porównanie typu “head-to-head”, porównanie w ramach badania)

Badanie, w którym interesujące nas kuracje lub testy diagnostyczne są oceniane w tym samym badaniu. Synonimy: porównanie typu “head-to-head”, porównanie w ramach badania Pełne objaśnienie: Porównania kuracji w obrębie danego badania... czytaj dalej

disease progression bias – błąd progresji choroby

W badaniu dokładności testu diagnostycznego jest to błąd, który pojawia się, kiedy okres czasu pomiędzy referencyjnym testem standardowym, a testem indeksowym jest tak długi, że pomiędzy tymi testami interesujący nas problem zdrowotny... czytaj dalej

disease progression bias – błąd progresji choroby

W badaniu dokładności testu diagnostycznego jest to błąd, który pojawia się, kiedy okres czasu pomiędzy referencyjnym testem standardowym, a testem indeksowym jest tak długi, że pomiędzy tymi testami interesujący nas problem zdrowotny... czytaj dalej

disease stage – stadium choroby

Etap lub stopień zaawansowania choroby lub innego problemu zdrowotnego.  Pełne objaśnienie: Etap lub stopień zaawansowania choroby. Kryteria określające stadia choroby są często ściśle określone dla danego schorzenia. Przykład: Na... czytaj dalej

disease status – status chorobowy

Zaklasyfikowanie uczestnika badania jako posiadającego interesujące nas schorzenie lub nieposiadającego go. Pełne objaśnienie: W porównaniu kuracji status chorobowy uczestnika może być wykorzystywany jako rezultat. Może nim być posiadanie... czytaj dalej

double blinding (double masking) – metoda podwójnie ślepej próby (podwójne maskowanie)

Działania mające na celu zapobieżenie dwóm lub większej liczbie grup ludzi zaangażowanych w badanie wejścia w posiadanie wiedzy na temat tego, którzy uczestnicy otrzymali którą kurację. Synonimy: podwójne maskowanie Pełne... czytaj dalej

double blinding (double masking) – metoda podwójnie ślepej próby (podwójne maskowanie)

Działania mające na celu zapobieżenie dwóm lub większej liczbie grup osób zaangażowanych w badanie wejścia w posiadanie wiedzy na temat tego, którzy uczestnicy otrzymali którą kurację. Synonimy: podwójne maskowanie Pełne... czytaj dalej

double dummy (double dummy placebo) – badanie podwójnie pozorowane (podwójne placebo)

Wykorzystanie dwóch różnych rodzajów placebo, aby osiągnąć maskowanie, gdy porównywane w badaniu kuracje są w oczywisty sposób różne; np. tabletka i zastrzyk. Synonimy: podwójne placebo Pełne objaśnienie: Przykładem badania... czytaj dalej

dramatic treatment effect – dramatyczny efekt leczenia

Efekt leczenia, który jest tak duży, że nieprawdopodobne jest, aby jego wyjaśnieniem mógł być błąd systematyczny, nawet jeśli efekt ten nie był testowany w badaniu zaprojektowanym w sposób mający minimalizować zafałszowanie. Pełne... czytaj dalej

drug (medication, medicine, pharmaceutical product) – lek (medykament, lekarstwo, produkt farmaceutyczny)

Substancja chemiczna stosowana jako kuracja. Synonimy: medykament, lekarstwo, produkt farmaceutyczny Pełne objaśnienie: Leki są produktami farmaceutycznymi, które mogą być podawane w różny sposób, w tym: doustnie (np. tabletki lub... czytaj dalej

effect estimate (effect size, estimate of effect, point estimate) – oszacowanie efektu (wielkość efektu, efekt szacunkowy, estymacja punktowa)

Miara statystyczna wskazująca najbardziej prawdopodobną wielkość efektu leczenia. Synonimy: wielkość efektu, efekt szacunkowy, estymacja punktowa Pełne objaśnienie: W badaniach nad efektami leczenia oszacowania efektu są obliczane, aby... czytaj dalej

effectiveness (clinical effectiveness, efficacy) – efektywność (efektywność kliniczna, skuteczność kliniczna)

Zakres, w jakim dana kuracja wywiera efekty korzystne w badaniu. Synonimy: efektywność kliniczna, skuteczność Pełne objaśnienie: Efektywność jest zakresem, w jakim dana kuracja wywiera efekty korzystne; tj. redukuje rezultaty niekorzystne... czytaj dalej

efficiency – wydajność

Zakres, w jakim wykorzystywane są zasoby, aby uzyskać najlepszą relację wartości do ceny. Pełne objaśnienie: Wydajność jest najlepszym wykorzystaniem dostępnych zasobów; tj. uzyskaniem dobrej jakości w zamian za zasoby. Wydajność... czytaj dalej

eligibility criteria (inclusion criteria, participation criteria, qualification criteria, selection criteria) – kryteria dopuszczenia (kryteria włączenia, kryteria uczestnictwa, kryteria kwalifikacji, kryteria selekcji)

Cechy wykorzystywane, aby zdecydować, czy dane osoby spełniają warunki umożliwiające uczestnictwo w badaniu i czy powinny być zaproszone do udziału w badaniu. Synonimy: kryteria włączenia, kryteria uczestnictwa, kryteria kwalifikacji,... czytaj dalej

enrolment (inclusion) – rekrutacja (włączanie)

Proces włączania uczestników do badania, jeśli spełniają jasno sprecyzowane kryteria dopuszczenia. Synonimy: włączanie Pełne objaśnienie: Rekrutacja jest procesem włączania uczestnika do badania. Uczestnicy powinni być włączeni... czytaj dalej

estimate – oszacowanie

Najbardziej prawdopodobna wielkość czegoś. Pełne objaśnienie: W badaniach nad efektami leczenia oszacowania efektu są obliczane, aby wskazać najbardziej prawdopodobną wielkość efektów leczenia. Do innych rodzajów oszacowań zaliczamy... czytaj dalej

evidence (empirical data, empirical evidence) – dowody (dane empiryczne, dowody empiryczne)

Fakty (rzeczywiste lub potwierdzone) przeznaczone do wykorzystania przy potwierdzaniu wniosku. Synonimy: dane empiryczne, dowody empiryczne Pełne objaśnienie: Fakt jest czymś poznanym poprzez doświadczenie lub obserwację. Fakty są... czytaj dalej

evidence profile – profil dowodowy

Tabela podsumowująca kluczowe informacje na temat wszystkich istotnych rezultatów leczenia, łącznie z podsumowaniem wyników i opinii na temat pewności dowodów. Pełne objaśnienie: Profile dowodowe przedstawiają kluczowe informacje na temat... czytaj dalej

evidence to decision framework (evidence to recommendation framework, EtD framework) – struktura “od dowodów do decyzji” (struktura „od dowodów do rekomendacji”, struktura EtD)

Ustrukturyzowany format służący do przechodzenia od dowodów do decyzji, zawierający kluczowe informacje ogólne oraz kryteria oceny wspomagające podejmowanie decyzji i wyciąganie wniosków. Synonimy: struktura „od dowodów do... czytaj dalej

explanatory trial (efficacy trial) – badanie wyjaśniające (badanie skuteczności)

Badanie zaprojektowane w celu oceny efektów leczenia prowadzonego w idealnych okolicznościach. Synonimy: badanie skuteczności Pełne objaśnienie: Badania mające ocenić efekty leczenia mogą być zaprojektowane, tak aby odpowiedzieć na jedno z... czytaj dalej

exploratory analysis – analiza eksploracyjna

Analiza, które nie ma w zamierzeniu dostarczyć ostatecznych dowodów, ale raczej zasugerować kierunki przyszłych badań. Pełne objaśnienie: Analizy eksploracyjne mogą, ale nie muszą, być określone z góry (w protokole badania lub... czytaj dalej

exploratory analysis – analiza eksploracyjna

Analiza, które nie ma w zamierzeniu dostarczyć ostatecznych dowodów, ale raczej zasugerować kierunki przyszłych badań. Pełne objaśnienie: Analizy eksploracyjne mogą, ale nie muszą, być określone z góry (w protokole badania lub... czytaj dalej

extrapolated evidence – dowody ekstrapolowane

Stosowanie wyników badań do osób, kuracji lub rezultatów, których nie obejmowało dane badanie. Pełne objaśnienie: Ekstrapolacja jest często konieczna, kiedy podejmuje się decyzje na podstawie dowodów badawczych. Może mieć to miejsce,... czytaj dalej

factorial study (factorial design, factorial trial) – badanie czynnikowe (planowanie czynnikowe, badanie z zastosowaniem zmiennych)

Rodzaj badania randomizowanego, w którym efekty dwóch lub większej liczby kuracji są porównywane poprzez stosowanie ich oddzielnie, razem lub niestosowanie w ogóle. Synonimy: planowanie czynnikowe, badanie z zastosowaniem zmiennych Pełne... czytaj dalej

fair comparisons of treatments – obiektywne porównania kuracji

Badania projektowane, przeprowadzane, raportowane oraz interpretowane tak, aby zminimalizować zafałszowanie oraz przypadek w pomiarach efektów leczenia. Pełne objaśnienie: Obiektywne testy kuracji są ocenami zaprojektowanymi w sposób mający... czytaj dalej

false negative test result (beta, false negative, type 2 error) – wynik testu fałszywie negatywny (Beta, wynik fałszywie ujemny, błąd typu 2)

Błędne wywnioskowanie, że nie występuje różnica w efektach pomiędzy kuracjami lub pomiędzy daną kuracją, a brakiem kuracji, podczas gdy w rzeczywistości różnica istnieje. Synonimy: Beta, wynik fałszywie ujemny, błąd typu 2 Pełne... czytaj dalej

false negative test result (duplicate) – wynik testu fałszywie negatywny (duplikat)

W przypadku testów, wynik fałszywie negatywny ma miejsce, kiedy wynik testu indeksowego jest negatywny, natomiast wynik referencyjnego testu standardowego jest pozytywny. Pełne objaśnienie: W badaniu dokładności testu diagnostycznego wynik... czytaj dalej

false positive test result (alpha, false positive, type 1 error) – wynik testu fałszywie pozytywny (alfa, wynik fałszywie dodatni, błąd typu 1)

Błędne wywnioskowanie, że występuje różnica w efektach pomiędzy kuracjami lub pomiędzy daną kuracją, a brakiem kuracji, podczas gdy w rzeczywistości różnicy nie ma. Synonimy: alfa, wynik fałszywie dodatni, błąd typu 1 Pełne... czytaj dalej

false positive test result (duplicate) – wynik testu fałszywie pozytywny (duplikat)

W przypadku testów, wynik fałszywie pozytywny ma miejsce, kiedy wynik testu indeksowego jest pozytywny, natomiast wynik referencyjnego testu standardowego jest negatywny. Pełne objaśnienie: W badaniu dokładności testu diagnostycznego wynik... czytaj dalej

follow-up (post-treatment outcome measurement) – katamneza (pomiar rezultatów leczenia po przebyciu kuracji)

W porównaniach kuracji ocena uczestników badania po zakończeniu kuracji lub długość czasu, przez który uczestnicy są obserwowani po przydzieleniu do danej grupy porównawczej leczenia. Synonimy: pomiar rezultatów leczenia po przebyciu... czytaj dalej

forest plot – wykres leśny

Graficzne przedstawienie oszacowań takich jak oszacowania efektów z każdego badania zawartego w metaanalizie, razem z wynikami ogólnymi. Pełne objaśnienie: Wykresy leśne zazwyczaj przedstawiają oszacowania efektów dla konkretnego rezultatu... czytaj dalej

GRADE (Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation) – GRADE (Klasyfikacja Ocen Zaleceń, Rozwoju oraz Ewaluacji)

Systematyczne podejście do oceniania i przekazywania pewności dowodów oraz przechodzenia od dowodów do zaleceń lub decyzji. Synonimy: Klasyfikacja Ocen Zaleceń, Rozwoju oraz Ewaluacji Pełne objaśnienie: Grupa Robocza GRADE powstała w roku... czytaj dalej

guideline (clinical practice guideline, practice guideline) – wytyczne (wytyczne praktyki klinicznej, wytyczne praktyki)

Zalecenia co do tego, w jaki sposób personel medyczny powinien zapewniać opiekę.  Synonimy: wytyczne praktyki klinicznej, wytyczne praktyki Pełne objaśnienie: Wytyczne praktyki klinicznej są stwierdzeniami zawierającymi zalecenia mające na... czytaj dalej

harm – szkoda

Niepożądany rezultat wynikający z zagrożenia; może być niewykryty przez daną osobę (szkodliwe działanie) lub może skutkować oznakami lub objawami (szkodliwa reakcja). czytaj dalej

hazard – zagrożenie

Potencjalne źródło szkody. czytaj dalej

high certainty of the evidence – wysoka pewność dowodów

Badanie dostarcza bardzo dobrego wskazania co do prawdopodobnego efektu leczenia. Prawdopodobieństwo tego, że rzeczywisty rezultat będzie znacząco inny jest niskie.  Synonimy: wysoka pewność co do szacowanego rezultatu, wysoka jakość... czytaj dalej

high certainty of the evidence – wysoka pewność dowodów

Badanie dostarcza bardzo dobrego wskazania co do prawdopodobnego efektu leczenia. Prawdopodobieństwo tego, że rzeczywisty rezultat będzie znacząco inny jest niskie.  Synonimy: wysoka pewność co do szacowanego rezultatu, wysoka jakość... czytaj dalej

important (clinically important, clinically significant) – ważny (ważny klinicznie, istotny klinicznie)

Ocena stwierdzająca, że efekt leczenia jest znaczący lub ważny dla osób, których dotyczy. Synonimy: ważny klinicznie, istotny klinicznie Pełne objaśnienie: Ważność efektu leczenia jest czasami określana jako istotność kliniczna lub... czytaj dalej

imprecision – niedokładność

Zakres prawdopodobnego wpływu przypadku na wyniki badania, metaanalizy lub pomiaru. Pełne objaśnienie: Czym większa niedokładność, tym większe prawdopodobieństwo bycia wprowadzonym w błąd na skutek przypadku. Przedział ufności dla... czytaj dalej

incidence (occurrence) – częstość występowania (występowanie)

Liczba nowych przypadków wystąpienia czegoś w populacji na przestrzeni konkretnego okresu czasu. Synonimy: występowanie Pełne objaśnienie: Częstość występowania rezultatu takiego jak udar lub zawał serca jest liczbą nowych przypadków... czytaj dalej

inconsistency (heterogeneity, variability) – niekonsekwencja (niejednorodność, zmienność)

W porównaniach kuracji niewyjaśnione zmiany oszacowań efektów pomiędzy podobnymi badaniami.  Synonimy: niejednorodność, zmienność Pełne objaśnienie: Niekonsekwencja w oszacowaniach efektów w różnych badaniach z podobnymi (ale nie... czytaj dalej

incremental cost-effectiveness ratio (ICER) – inkrementalny współczynnik efektywności kosztów

Różnica w kosztach dwóch kuracji porównywanych w badaniu w stosunku do różnicy w ich efektach. Synonimy: ICER Pełne objaśnienie: Inkrementalny współczynnik efektywności kosztów (ICER) jest miarą efektywności leczenia lub “stosunkiem... czytaj dalej

incremental cost-effectiveness ratio (ICER) – inkrementalny współczynnik efektywności kosztów (ICER)

Różnica w kosztach dwóch kuracji porównywanych w badaniu w stosunku do różnicy w ich efektach. Synonimy: ICER Pełne objaśnienie: Inkrementalny współczynnik efektywności kosztów (ICER) jest miarą efektywności leczenia lub “stosunkiem... czytaj dalej

indeterminate diagnostic test result (intermediate test result, valid inconclusive test result) – nieokreślony wynik testu diagnostycznego (pośredni wynik testu, prawidłowy nierozstrzygający wynik testu)

Wynik testu diagnostycznego, w którym rezultat jest znany, ale nie może być jasno zaklasyfikowany ani jako pozytywny, ani jako negatywny. Synonimy: nieokreślony wynik testu, prawidłowy nierozstrzygający wynik testu Pełne... czytaj dalej

index test – test indeksowy

Test diagnostyczny, który jest oceniany w odniesieniu do referencyjnego testu standardowego w badaniu dokładności testu. Pełne objaśnienie: Oceny dokładności testu diagnostycznego wymagają porównania ocenianego testu diagnostycznego,... czytaj dalej

indicator – wskaźnik

Miara odzwierciedlająca zmiany związane z daną kuracją, która jest stosowana do oceny wyników. Pełne objaśnienie: Wskaźnik jest ilościowym lub jakościowym czynnikiem lub zmienną, która dostarcza prostych i niezawodnych sposobów... czytaj dalej

indirect comparison – porównanie pośrednie

Porównanie dokonywane pomiędzy różnymi badaniami, w przeciwieństwie do porównania bezpośredniego dokonywanego w obrębie jednego badania. Pełne objaśnienie: Porównanie bezpośrednie to porównanie danych kuracji w obrębie jednego... czytaj dalej

indirectness – niejednoznaczność

Zakres, w jakim badania porównują niebezpośrednio interesujące nas kuracje w interesujących nas populacjach oraz mierzą interesujące nas rezultaty. Pełne objaśnienie: Istnieją trzy rodzaje niejednoznaczności. Pierwszym jest niepewność... czytaj dalej

informed consent – świadoma zgoda

Proces, poprzez który potencjalni uczestnicy badania są uświadamiani o jego celu i konsekwencjach z niego wynikających dla nich oraz są proszeni o wyrażenie zgody na udział w nim. Pełne objaśnienie: Świadoma zgoda jest procesem, poprzez... czytaj dalej

intensity – nasilenie

Stopień szkody, która wynika ze skutków niepożądanych; termin “ostrość” jest często stosowany do opisania nasilenia zdarzenia, ale pojęcie ostrości lepiej zachować jako deskryptor stopnia nasilenia (jak w określeniach łagodne,... czytaj dalej

intention-to-treat analysis – analiza zgodna z zamiarem leczenia

Analiza oparta na wynikach wszystkich uczestników badania przydzielonych do każdej z grup porównawczych leczenia. Pełne objaśnienie: Analizy zgodne z zamiarem leczenia są analizami, które zawierają dane od wszystkich uczestników... czytaj dalej

intention-to-treat analysis – analiza zgodna z zamiarem leczenia

Analiza oparta na wynikach wszystkich uczestników badania przydzielonych do każdej z grup porównawczych leczenia. Pełne objaśnienie: Analizy zgodne z zamiarem leczenia są analizami, które zawierają dane od wszystkich uczestników... czytaj dalej

interim analysis – analiza tymczasowa

Analiza przeprowadzana, aby sprawdzić czy rozsądnym jest kontynuować trwające badanie. Pełne objaśnienie: Analizy tymczasowe są analizami wykonywanymi przed oficjalnym zakończeniem badania oraz zazwyczaj przed zakończeniem rekrutacji... czytaj dalej

interim analysis – analiza tymczasowa

Analiza przeprowadzana, aby sprawdzić czy rozsądnym jest kontynuowanie trwającego badania. Pełne objaśnienie: Analizy tymczasowe są analizami wykonywanymi przed oficjalnym zakończeniem badania oraz zazwyczaj przed zakończeniem rekrutacji... czytaj dalej

interrupted time series study (interrupted time series analysis, ITS study) – badanie z wykorzystaniem przerywanych szeregów czasowych (analiza przerywanych szeregów czasowych, ITS)

Rodzaj badania nierandomizowanego, które mierzy rezultat w wielu punktach czasowych przed i po zastosowaniu kuracji (“przerywanie”). Synonimy: analiza przerywanych szeregów czasowych, ITS Pełne objaśnienie: Badania z wykorzystaniem... czytaj dalej

lead-time bias – błąd z tytułu czasu wykrycia

Pozorny wzrost przeżywalności dzięki wykryciu schorzenia takiego jak nowotwór złośliwy we wczesnej fazie, kiedy nie ma to rzeczywistego wpływu na przeżywalność, a skutkuje jedynie dłuższym okresem czasu z postawioną diagnozą. Pełne... czytaj dalej

lead-time bias – błąd z tytułu czasu wykrycia

Pozorny wzrost przeżywalności dzięki wykryciu schorzenia takiego jak nowotwór złośliwy we wczesnej fazie, kiedy nie ma to rzeczywistego wpływu na przeżywalność, a skutkuje jedynie dłuższym okresem czasu z postawioną diagnozą. Pełne... czytaj dalej

length-time bias (length bias) – błąd z tytułu czasu trwania badania

W badaniach przesiewowych, pozorny wzrost przeżywalności dzięki wykryciu choroby wcześniej niż byłaby wykryta w innych okolicznościach. Pełne objaśnienie: Ponieważ bardziej agresywne choroby są bezobjawowe przez krótszy okres czasu,... czytaj dalej

length-time bias (length bias) – błąd z tytułu czasu trwania badania

W badaniach przesiewowych, pozorny wzrost przeżywalności dzięki wykryciu choroby wcześniej niż byłaby wykryta w innych okolicznościach. Pełne objaśnienie: Ponieważ bardziej agresywne choroby są bezobjawowe przez krótszy okres czasu,... czytaj dalej

level of evidence (hierarchy of evidence) – poziom dowodu naukowego (hierarchia dowodów naukowych)

Wskazanie, w oparciu o ryzyko błędu systematycznego, w którym miejscu hierarchii dowodów naukowych znajduje się dany rodzaj badania. Synonimy: hierarchia dowodów naukowych Pełne objaśnienie: “Poziom dowodu naukowego” to termin... czytaj dalej

level of evidence (hierarchy of evidence) – poziom dowodu naukowego (hierarchia dowodów naukowych)

Wskazanie, w oparciu o ryzyko błędu systematycznego, w którym miejscu hierarchii dowodów naukowych znajduje się dany rodzaj badania. Synonimy: hierarchia dowodów naukowych Pełne objaśnienie: “Poziom dowodu naukowego” to termin... czytaj dalej

likelihood (probability, risk) – prawdopodobieństwo (ryzyko)

Prawdopodobieństwo, że zdarzenie, zależność lub różnica pojawią się w badaniu lub w praktyce. Synonimy: ryzyko Pełne objaśnienie: Prawdopodobieństwo zdarzenia (rezultatu) jest prawdopodobieństwem, że ktoś doświadczy tego zdarzenia;... czytaj dalej

likelihood ratio – wskaźnik wiarygodności

Miara dokładności badania przesiewowego lub testu diagnostycznego. Pełne objaśnienie: Wskaźnik wiarygodności jest stosunkiem prawdopodobieństwa danego wyniku testu wśród osób z choroba docelową do prawdopodobieństwa takiego samego... czytaj dalej

loss to follow-up (attrition, drop-outs) – utracenie z obserwacji (utrata, uczestnicy przerywający leczenie)

Utrata uczestników w trakcie badania. Synonimy: utrata, uczestnicy przerywający leczenie Pełne objaśnienie: Utracenie z obserwacji pojawia się, kiedy badacze tracą kontakt z uczestnikiem i w ten sposób nie mogą ukończyć planowanych prób... czytaj dalej

low certainty of the evidence (low confidence in the effect estimate, low quality of the evidence, low strength of the evidence) – niska pewność dowodów (niska pewność co do szacowanego rezultatu, niska jakość dowodów, niska siła dowodów)

Badanie dostarcza pewne wskazania co do prawdopodobnego efektu. Jednakże prawdopodobieństwo tego, że rzeczywisty rezultat będzie znacząco inny jest wysokie. Synonimy: niska pewność co do szacowanego rezultatu, niska jakość dowodów, niska... czytaj dalej

low risk of bias (internal validity) – niskie ryzyko zafałszowania (wiarygodność wewnętrzna)

W badaniach efektów leczenia stopień, w jakim projekt i przeprowadzenie badania eliminuje lub redukuje błąd systematyczny. Synonimy: wiarygodność wewnętrzna Pełne objaśnienie: W porównaniach kuracji wiarygodność, czasami określana jako... czytaj dalej

margin of error (CI, confidence interval) – margines błędu (PU, przedział ufności)

Miara niepewności spowodowanej dziełem przypadku. Synonimy: PU, przedział ufności Pełne objaśnienie: Przedział ufności odzwierciedla stopień, w jakim przypadek może być odpowiedzialny za wyniki badania takie jak szacowany rezultat (albo... czytaj dalej

margin of error (confidence interval, CI, margin of error) – margines błędu (przedział ufności, PU, margines błędu)

Miara niepewności spowodowanej dziełem przypadku. Synonimy: PU, margines błędu Pełne objaśnienie: Przedział ufności odzwierciedla stopień, w którym przypadek może być odpowiedzialny za wyniki badania takie jak szacowany rezultat (albo... czytaj dalej

measurement bias (ascertainment bias, detection bias, observer bias) – błąd pomiaru (tendencyjność próbkowania, błąd diagnozowania, tendencyjność obserwatora)

Błąd wynikający z różnic systematycznych w pomiarach rezultatów w grupach porównawczych leczenia w danym badaniu. Synonimy: tendencyjność próbkowania, błąd diagnozowania, tendencyjność obserwatora Pełne objaśnienie: Błąd pomiaru... czytaj dalej

Mendelian randomization – randomizacja Mendla

Forma badań genetycznych, która opiera się na alokacji losowej alleli i umożliwia wnioskowanie przyczynowe z użyciem danych obserwacyjnych. czytaj dalej

meta-analysis – metaanaliza

Statystyczne połączenie oszacowań pochodzących z dwóch lub większej liczby podobnych badań mające na celu podanie ogólnego oszacowania efektu. Pełne objaśnienie: Metaanaliza jest statystyczną syntezą danych z osobnych, ale podobnych... czytaj dalej

minimization – minimalizacja

Metoda stosowana do przydzielania uczestników do kuracji w danym badaniu, mająca na celu osiągnięcie równowagi pomiędzy grupami porównawczymi leczenia pod względem czynników, po których można się spodziewać wpływania na... czytaj dalej

moderate certainty of the evidence – umiarkowana pewność dowodów

Badanie dostarcza dobrego wskazania co do prawdopodobnego efektu leczenia. Prawdopodobieństwo tego, że rzeczywisty wynik leczenia nie będzie znacząco inny jest umiarkowane. Synonimy: umiarkowana pewność co do szacowanego rezultatu,... czytaj dalej

moderate certainty of the evidence (moderate confidence in the effect estimate, moderate quality of the evidence, moderate strength of the evidence) – umiarkowana pewność dowodów (umiarkowana pewność co do szacowanego rezultatu, umiarkowana jakość dowodów, umiarkowana siła dowodów)

Badanie dostarcza dobrego wskazania co do prawdopodobnego efektu leczenia. Prawdopodobieństwo tego, że rzeczywisty wynik leczenia nie będzie znacząco inny jest umiarkowane. Synonimy: umiarkowana pewność co do szacowanego rezultatu,... czytaj dalej

modified intention-to-treat analysis – zmodyfikowana analiza zgodna z zamiarem leczenia

Analiza wyników badania, która wyklucza niektórych uczestników. Pełne objaśnienie: Nie istnieje jasna definicja tego, czym jest zmodyfikowana analiza zgodna z zamiarem leczenia, a opisy tych analiz bardzo się od siebie różnią w... czytaj dalej

monitoring – monitorowanie

Sprawdzanie i rejestrowanie określonych pomiarów. Pełne objaśnienie: Uczestnicy badania nad efektami leczenia mogą być monitorowani, aby sprawdzać i rejestrować rezultaty leczenia lub inne dane takie jak przestrzeganie przydzielonego... czytaj dalej

multicentre study – badanie wieloośrodkowe

Badanie, w którym współpracuje kilka ośrodków (np. szpitali lub zakładów podstawowej opieki zdrowotnej).  Pełne objaśnienie: Wiele badań jest zbyt małych, aby zapewnić użyteczne informacje z powodu niewystarczającej liczby... czytaj dalej

multiple statistical comparisons – statystyczne porównania wielokrotne

Zastosowanie wielu testów statystycznej istotności zależności podczas analizy wyników badania.  Pełne objaśnienie: Statystyczne porównania wielokrotne (wiele testów zależności) wyników badania zwiększają prawdopodobieństwo jednej... czytaj dalej

natural course of health problems (natural history, natural progression) – naturalny przebieg problemów zdrowotnych (naturalna historia choroby, naturalny rozwój choroby)

Przebieg schorzenia (pogorszenie lub poprawa) bez zastosowania leczenia. Synonimy: naturalna historia choroby, naturalny rozwój choroby Pełne objaśnienie: Naturalny przebieg schorzenia jest określeniem odnoszącym się do faktu, że bez... czytaj dalej

negative predictive value (NPV) – ujemna wartość predykcyjna (UWP)

Odsetek osób, które nie posiadają interesującego nas schorzenia lub choroby docelowej, z ujemnym wynikiem testu. Synonimy: UWP Pełne objaśnienie: Ujemna wartość predykcyjna badania przesiewowego lub testu diagnostycznego określa... czytaj dalej

nocebo effect – efekt nocebo

Niekorzystny efekt, który jest lub może być powodowany przez leczenie obojętne, które, jak się zakłada, ma działanie psychologiczne osiągane poprzez sugestię. Pełne objaśnienie: Efekty nocebo to niekorzystne efekty leczenia obojętnego... czytaj dalej

nocebo effect – efekt nocebo

Niekorzystny efekt, który jest lub może być powodowany przez leczenie obojętne, które, jak się zakłada, ma działanie psychologiczne osiągane poprzez sugestię. Pełne objaśnienie: Efekty nocebo to niekorzystne efekty leczenia obojętnego... czytaj dalej

non-random allocation – alokacja nielosowa

Metody przydzielania uczestników badania do grup porównawczych leczenia, które nie są losowe, ale mają utworzyć podobne grupy. Synonimy: alokacja quasi-losowa Pełne objaśnienie: Quasi-losowe metody alokacji obejmują alokację przy pomocy... czytaj dalej

non-random allocation (quasi-random allocation) – alokacja nielosowa (alokacja quasi-losowa)

Metody przydzielania uczestników badania do grup porównawczych leczenia, które nie są losowe, ale mają utworzyć podobne grupy. Synonimy: alokacja quasi-losowa Pełne objaśnienie: Quasi-losowe metody alokacji obejmują alokację przy pomocy... czytaj dalej

non-randomized study (non-experimental study, observational study) – badanie nierandomizowane (badanie nieeksperymentalne, badanie obserwacyjne)

Kategoria badań, które nie wykorzystują alokacji losowej do przydzielania uczestników do grup porównawczych leczenia. Synonimy: badanie nieeksperymentalne, badanie obserwacyjne Pełne objaśnienie: Badanie nierandomizowane, określane... czytaj dalej

number needed to harm (NNH, NNTH) – wskaźnik “number needed to harm”, liczba potrzebna do zaszkodzenia (wskaźnik NNH, NNTH)

Liczba osób, które muszą być leczone przez konkretny okres czasu, zanim pojawi się jeden niekorzystny punkt końcowy kuracji. Synonimy: wskaźnik NNH, NNTH Pełne objaśnienie: Liczba potrzebna do zaszkodzenia jest oszacowaniem tego, ile osób... czytaj dalej

number needed to screen (NNS, NNTS) – wskaźnik “number needed to screen”, liczba potrzebna do badań przesiewowych (wskaźnik NNS, NNTS)

Liczba osób, które muszą przejść badania przesiewowe w trakcie konkretnego okresu czasu, zanim pojawi się jeden korzystny punkt końcowy tych badań. Synonimy: wskaźnik NNS, NNTS Pełne objaśnienie: Liczba potrzebna do badań przesiewowych... czytaj dalej

number needed to treat (NNT, NNTT) – parameter „number needed to treat”, liczba potrzebna do leczenia (wskaźnik NNT, NNTT)

Liczba osób, które muszą przechodzić leczenie przez konkretny okres czasu, zanim pojawi się jeden korzystny punkt końcowy tej kuracji. Synonimy: wskaźnik NNT, NNTT Pełne objaśnienie: Liczba potrzebna do leczenia jest oszacowaniem tego, ile... czytaj dalej

objective outcome (objective measure) – obiektywny punkt końcowy (obiektywna miara)

Punkt końcowy mniej podatny na interpretacje przez potencjalnie stronniczych obserwatorów. Synonimy: obiektywna miara Pełne objaśnienie: Obiektywne punkty końcowe są ocenami potencjalnych korzyści lub szkód kuracji, które nie są podatne w... czytaj dalej

odds – szanse

W porównaniach kuracji statystyczna miara liczby osób w grupie porównawczej leczenia doświadczających danego punktu końcowego podzielonej przez liczbę osób niedoświadczających go. Pełne objaśnienie: W badaniu nad efektami leczenia szanse... czytaj dalej

odds ratio (OR) – iloraz szans (OR)

Statystyczna miara szans punktu końcowego w jednej grupie porównawczej leczenia podzielonych przez szanse w innej grupie porównawczej. Synonimy: OR Pełne objaśnienie: W badaniu nad efektami leczenia szanse punktu końcowego w grupie... czytaj dalej

outcome (outcome measure) – punkt końcowy (wskaźnik efektywności interwencji)

W porównaniach kuracji korzystne lub niekorzystne zdarzenie lub zmiana, która może wystąpić po kuracji i jest dostrzegalna w badaniach. Synonimy: wskaźnik efektywności interwencji Pełne objaśnienie: W badaniach nad efektami leczenia punkty... czytaj dalej

outcome measured on a scale (continuous outcome) – punkt końcowy mierzony na skali (punkt końcowy ciągły)

Punkty końcowe w badaniu mierzone na skali z potencjalnie nieskończoną liczbą możliwych wartości w obrębie danego przedziału. Synonimy: punkt końcowy ciągły Pełne objaśnienie: Punkty końcowe ciągłe są punktami końcowymi (takimi... czytaj dalej

overdiagnosis (disease mongering, medicalization, pathologization) – nadrozpoznawalność (fabrykowanie chorób, medykalizacja, patologizacja)

Rozpoznanie “choroby” (np. poprzez badania przesiewowe), która nigdy, przez całe życia pacjenta, nie przysporzy problemów. Synonimy: fabrykowanie chorób, medykalizacja, patologizacja Pełne objaśnienie: Nadrozpoznawalność jest efektem... czytaj dalej

overtreatment (disease mongering, medicalization, overutilization, pathologization) – zbędne leczenie (fabrykowanie chorób, medykalizacja, nadużywanie, patologizacja)

Niepotrzebne leczenie (np. choroby, która nie powoduje objawów i ustąpi samoistnie) lub intensywne leczenie choroby, która może być wyleczona przy pomocy mniej intensywnej kuracji. Synonimy: fabrykowanie chorób, medykalizacja, nadużywanie,... czytaj dalej

performance bias – błąd odmiennego traktowania pacjentów

Błąd wynikający z różnic w opiece zapewnianej uczestnikom badania, innych niż porównywane kuracje.  Pełne objaśnienie: Błąd odmiennego traktowania pacjentów może się pojawić, jeśli uczestnicy badania (osoby otrzymujące oraz... czytaj dalej

play of chance (random error) – przypadek (błąd losowy)

W porównaniach kuracji jest to rodzaj błędu, który może wpływać na wyniki, ponieważ poddano obserwacji zbyt mało zdarzeń lub rezultatów, aby dostarczyć wiarygodny wskaźnik efektów leczenia.  Synonimy: błąd losowy Pełne... czytaj dalej

primary outcome (main outcome, primary end point) – pierwszorzędowy punkt końcowy (główny punkt końcowy, pierwszorzędowe kryterium oceny końcowej)

Mierzone w porównaniach kuracji punkty końcowe, które zostały określone z góry jako te najważniejsze w poszukiwaniu potencjalnych korzyści lub szkód porównywanych kuracji. Synonimy: główny punkt końcowy, pierwszorzędowe kryterium... czytaj dalej

random allocation (randomization, random selection) – alokacja losowa (randomizacja, dobór losowy)

Proces przydzielania uczestników badania do grup porównawczych leczenia przy użyciu procesu losowego, jak losowanie, aby uchronić się przed zafałszowaniem. Synonimy: randomizacja, dobór losowy Pełne objaśnienie: Alokacja losowa... czytaj dalej

relative effect – efekt względny

Stosunek wskaźników rezultatu w jednej grupie porównawczej leczenia do wskaźników innej grupy w danym badaniu. Pełne objaśnienie: Efekty względne są stosunkiem wskaźników rezultatu pomiędzy grupami porównawczymi leczenia w danym... czytaj dalej

reporting bias – błąd wybiórczego raportowania (zafałszowanie publikacyjne)

Błąd wynikający z decyzji badaczy lub innych podmiotów (np. firm farmaceutycznych lub redaktorów naczelnych czasopism) o nieraportowaniu lub niepublikowaniu wyników badania lub też o niedostarczaniu pełnych informacji na temat badania.... czytaj dalej

research data (empirical data, empirical evidence) – dane badawcze (dane empiryczne, dowody empiryczne)

Informacje zgromadzone w trakcie badań w celu ułatwienia odniesienia się do pytań badawczych takich jak ocena efektów leczenia. Synonimy: dane empiryczne, dowody empiryczne Pełne objaśnienie: Dane są pomiarami oraz informacjami... czytaj dalej

research evidence (research findings, research results) – dowody badawcze (ustalenia badań, wyniki badań)

Ustalenia badań, w tym przeglądów systematycznych. Synonimy: ustalenia badań, wyniki badań Pełne objaśnienie: Dowody składają się z faktów (rzeczywistych lub potwierdzonych) przeznaczonych do zastosowania przy potwierdzaniu wniosku.... czytaj dalej

risk of bias – ryzyko błędu systematycznego

Prawdopodobieństwo wystąpienia błędu systematycznego (zafałszowania), który zniekształca szacowany rezultat w porównaniach kuracji. Pełne objaśnienie: Zafałszowania są powodowane przez niedoskonałości w projekcie, realizacji, analizie,... czytaj dalej

secondary outcome – drugorzędowy punkt końcowy

Mierzone w badaniu punkty końcowe, które zostały określone z góry jako mniej istotne niż pierwszorzędowe punkty końcowe. Pełne objaśnienie: Drugorzędowe punkty końcowe są mierzonymi w badaniach lub przeglądach systematycznych efektów... czytaj dalej

single blinding (single masking) – metoda pojedynczo ślepej próby (pojedyncze maskowanie)

Działania mające na celu zapobieżenie jednej grupie ludzi zaangażowanych w badanie wejścia w posiadanie wiedzy na temat tego, którzy uczestnicy otrzymali którą kurację. Synonimy: pojedyncze maskowanie Pełne objaśnienie: Metoda pojedynczo... czytaj dalej

single participant trial (single case design) – badanie z udziałem pojedynczego uczestnika (projekt pojedynczego przypadku)

Badanie, w którym różne kuracje są losowo przypisywane jednej osobie do stosowania w różnym czasie. Synonimy: projekt pojedynczego przypadku Pełne objaśnienie: Badanie w modelu “n of 1” jest badaniem klinicznym w układzie naprzemiennym... czytaj dalej

smallest important difference – najmniejsza istotna różnica

Najmniejszy efekt leczenia, określany jako istotny przez osoby dotknięte danym problemem. Pełne objaśnienie: Najmniejsza istotna różnica jest najmniejszą zmianą rezultatu, którą osoby dotknięte danym problemem będą uważały za... czytaj dalej

spin (interpretation bias) – interpretacja (błąd interpretacji)

Błąd wynikający z interpretowania wyników badania w sposób, który wykracza poza obiektywną ocenę dowodów.   Synonimy: błąd interpretacji Pełne objaśnienie: Błąd interpretacji jest interpretacją wyników badania, która wychodzi poza... czytaj dalej

sponsor bias – błąd związany ze sponsorowaniem badania

Błąd wynikający z realizacji badania lub interpretacji wyników, motywowany interesami finansowymi lub naukowymi. Pełne objaśnienie: Błąd związany ze sponsorowaniem badania odnosi się do wypaczeń w realizacji lub interpretacji badania,... czytaj dalej

subgroup analysis – analiza podgrup

Analiza ograniczona do wybranych grup uczestników badania, aby ocenić, czy szacowane efekty różnią się pomiędzy podgrupami. Pełne objaśnienie: Analizy podgrup wykonywane są, aby określić w przybliżeniu efekt leczenia w jednym lub... czytaj dalej

surrogate outcome (proxy outcome, substitute outcome) – surogat (zastępczy punkt końcowy)

Punkty końcowe mierzone w badaniu, które nie mają bezpośredniego znaczenia praktycznego, ale sądzi się, że odzwierciedlają punkty końcowe, które są istotne. Synonimy: zastępczy punkt końcowy Pełne objaśnienie: Surogaty są... czytaj dalej

treatment effect (clinical impact, estimate of effect, impact) – efekt leczenia (wpływ kliniczny, efekt szacunkowy, wpływ)

Zmiany (wzrosty lub spadki) lub różnice w skutkach zdrowotnych w efekcie zastosowanej kuracji. Synonimy: wpływ kliniczny, efekt szacunkowy, wpływ Pełne objaśnienie: Efekty leczenia są zmianami w rezultatach, które są związane z dana... czytaj dalej

triple blinding (triple masking) – metoda potrójnie ślepej próby (potrójne maskowanie)

Działania mające na celu zapobieżenie trzem lub większej liczbie grup ludzi zaangażowanych w badanie wejścia w posiadanie wiedzy na temat tego, którzy uczestnicy otrzymali którą kurację.  Synonimy: potrójne maskowanie Pełne... czytaj dalej

undesirable effect – efekt niekorzystny

Różnica w rezultatach, która nie faworyzuje danej kuracji w porównaniu kuracji. Pełne objaśnienie: Efekty niekorzystne mogą być wzmocnieniem niepożądanego rezultatu (np. większy ból lub większa liczba udarów) lub osłabieniem... czytaj dalej

unfairness (health inequity, inequity) – niesprawiedliwość (nierówność zdrowotna, nierówność)

Możliwe do uniknięcia nierówności w dziedzinie zdrowia pomiędzy grupami osób. Synonimy: nierówność zdrowotna, nierówność Pełne objaśnienie: Nierówności zdrowotne są możliwymi do uniknięcia nierównościami w dziedzinie zdrowia... czytaj dalej

unit of analysis error – błąd jednostki analizy

Rodzaj błędu wpływającego na wyniki badania, zazwyczaj randomizowanego kontrolowanego badania klinicznego z zastosowaniem klasteryzacji, kiedy jednostki zastosowane w analizie wyników są inne od jednostek alokacji do grup porównawczych... czytaj dalej

very low certainty of the evidence – bardzo niska pewność dowodów

Badanie nie dostarcza wiarygodnego wskazania co do prawdopodobnego efektu. Prawdopodobieństwo tego, że rzeczywisty wynik będzie znacząco inny jest bardzo wysokie. Synonimy: bardzo niska pewność co do szacowanego rezultatu, bardzo niska... czytaj dalej

yes/no outcomes (dichotomous outcome) – punkt końcowy typu tak/nie (punkt końcowy dychotomiczny)

Punkty końcowe, dla których istnieją dwie możliwości, np. ciąża lub brak ciąży. Synonimy: punkt końcowy dychotomiczny Pełne objaśnienie: Punkty końcowe dychotomiczne to punkty końcowe typu tak/nie, których pacjenci doświadczają lub... czytaj dalej